Lipopolisacharyd – co to jest i dlaczego jest ważny dla mikrobiomu?

28 / 01 / 2026 7 min czytania

Lipopolisacharyd (LPS) to związek chemiczny, który jest elementem budowy bakterii Gram-ujemnych. Choć dla nich pełni funkcje ochronne, dla ludzi może mieć poważne konsekwencje. Gdy trafi do krwiobiegu – szybko uruchamia odpowiedź zapalną. Sprawdź, jaki ma wpływ na barierę jelitową i funkcjonowanie układu odpornościowego!

Lipopolisacharyd – to musisz wiedzieć:

Lipopolisacharyd (LPS) to endotoksyna będąca kluczowym składnikiem zewnętrznej błony bakterii Gram-ujemnych, która w organizmie człowieka wykazuje silne działanie prozapalne po przedostaniu się do krwiobiegu.
Główną funkcją LPS jest wywoływanie odpowiedzi immunologicznej, co przy nieszczelnej barierze jelitowej prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego o niskim natężeniu, objawiającego się m.in. zmęczeniem i problemami trawiennymi.
LPS oddziałuje przede wszystkim w obrębie bariery jelitowej oraz układu krwionośnego, gdzie rozpoznawany jest przez makrofagi jako sygnał zagrożenia, co aktywuje kaskadę cytokin prozapalnych.
Metodą kontroli poziomu LPS jest uszczelnianie bariery jelitowej poprzez dietę bogatą w błonnik, unikanie nadmiaru tłuszczów nasyconych oraz stosowanie celowanej probiotykoterapii szczepami takimi jak Lactobacillus plantarum.

Spis treści

Co to LPS i jakie pełni funkcje w świecie bakterii?

LPS, lipopolisacharyd to związek chemiczny, który znajduje się w zewnętrznej błonie komórkowej bakterii Gram-ujemnych. W ich przypadku pełni on funkcje ochronne i pomaga im przetrwać w niekorzystnym środowisku. Jego rolą są:

ochrona bakterii przed antybiotykami oraz substancjami toksycznymi,
zwiększanie patogenności bakterii, co sprawia, że mogą skuteczniej wywoływać zakażenia i choroby,
stabilizacja struktury błony komórkowej, która zapewnia jej wytrzymałość i szczelność,
umożliwienie przylegania bakterii do powierzchni, co pozwala im przeżyć i się namnażać.

Już wiesz, co to LPS i jaką rolę pełni w przypadku bakterii. Co więc dzieje się, gdy ten związek dostanie się do krwiobiegu człowieka?

Endotoksyna LPS – kiedy pożyteczny składnik staje się zagrożeniem?

Choć dla bakterii lipopolisacharyd pełni bardzo ważne funkcje ochronne, dla organizmu człowieka jest niebezpieczny. Gdy układ odpornościowy czy antybiotyki niszczą bakterię, endotoksyna LPS uwalnia się z jej błony komórkowej do otoczenia, a następnie, w sprzyjających warunkach, może przenikać do krwiobiegu.

To właśnie wtedy dochodzi do reakcji zapalnej, z którą często można sobie poradzić, gdy bariera jelitowa jest wspierana m.in. przez odpowiednią dietę i nawodnienie. Czasem jednak reakcja zapalna jest bardzo nasilona lub utrzymuje się przez długi czas, a wtedy może dojść do groźnych powikłań. W skrajnych przypadkach to np. niewydolność wielonarządowa.

To jednak nie jedyny sposób, w jaki endotoksyna może trafić do organizmu i krwiobiegu. Innym przypadkiem są m.in. zabiegi medyczne, podczas których dochodzi do naruszenia ciągłości tkanek.

Lipopolisacharyd – co to oznacza dla Twojej bariery jelitowej?

To właśnie on najczęściej zaburza równowagę w obrębie jelit – LPS. Bakterie Gram-ujemne mogą uwalniać go m.in. podczas rozpadu i intensywnego namnażania, a jego wysoki poziom w organizmie ma związek z zespołem nieszczelnego jelita.

Zazwyczaj nabłonek jelita przepuszcza składniki odżywcze, a zatrzymuje te niepożądane. Jednak, gdy bariera jelitowa słabnie (np. przy dysbiozie), endotoksyny mogą przenikać przez ścianę jelita nawet bez pełnoobjawowej infekcji.

Endotoksyna i jej wpływ na stan zapalny organizmu

Już wiesz, że endotoksyna w organizmie wywołuje stan zapalny. Jak dokładnie do tego dochodzi? Po przedostaniu się LPS do krwiobiegu jest on rozpoznawany przez komórki układu odpornościowego jako sygnał zagrożenia, przez co uruchamiana jest odpowiedź immunologiczna. To właśnie wtedy aktywowane makrofagi uwalniają cytokiny prozapalne, a to nasila stan zapalny.

Jeśli utrzymuje się on przez dłuższy czas, może wpływać na hormony związane m.in. z energią i apetytem. W efekcie oprócz gorszego samopoczucia, pojawiają się takie objawy jak:

przewlekłe zmęczenie,
problemy trawienne, m.in. wzdęcia,
trudności z koncentracją,
problemy skórne.

Pamiętaj jednak, że są one niespecyficzne, co sprawia, że nie da się jednoznacznie powiązać ich z przyczyną bez konsultacji lekarskiej i odpowiednich badań.

Lipopolisacharyd badanie – jak sprawdzić poziom endotoksyn?

Zastanawiasz się, jak sprawdzić poziom endotoksyn w organizmie? Najpopularniejszym i bardzo czułym testem laboratoryjnym jest LAL. Warto jednak podkreślić, że oznaczanie LPS we krwi, moczu czy płynie mózgowo‑rdzeniowym poprzez test LAL wykonywane jest głównie w badaniach naukowych lub w szczególnych przypadkach.

W codziennej praktyce przewlekły stan zapalny niskiego stopnia ocenia się na podstawie markerów stanu zapalnego i metabolizmu, takich jak hs-CRP, morfologia, glikemia, wskaźniki insulinooporności i profil lipidowy.

LPS: Lipopolisacharyd a rola probiotykoterapii

W przypadku uszczelniania bariery jelitowej duże znaczenie może mieć probiotykoterapia. Polega ona na stosowaniu wybranych szczepów probiotycznych, które mogą wspierać odbudowę mikrobioty i funkcje bariery jelitowej. Na które z nich warto zwrócić uwagę?

Takim szczepem może być m.in. Lactobacillus plantarum IS-10506. W jednym z randomizowanych badań sprawdzono to u dzieci z HIV. Otrzymywały one terapię antyretrowirusową (ARV), a dodatkowo probiotyk Lactobacillus plantarum IS-10506 przez 6 dni. Jak wykazały wyniki, taka kuracja umożliwiła obniżenie stężenia LPS we krwi.

Należy jednak podkreślić to, że badana grupa obejmowała jedynie 21 dzieci, a w tym 10 z nich przyjmowało probiotyk, a 11 placebo. To wciąż zbyt mało, aby jednoznacznie potwierdzić wpływ tego szczepu.

Podobnie wygląda sytuacja w przypadku szczepu Saccharomyces boulardii. W randomizowanym badaniu, w którym wzięło udział 44 pacjentów z HIV-1 wyniki wykazały, że po 12 tygodniach w grupie, która brała probiotyk spadł poziom LBP – to wskaźnik, który może sugerować, że do krwi przenika mniej składników bakteryjnych (w tym tych związanych z LPS).

Co ciekawe, w tym samym czasie w grupie placebo wartości tego markera wzrosły. Dodatkowo badacze zauważyli korzystną zmianę w IL-6, czyli jednym z najważniejszych markerów przewlekłego stanu zapalnego.

Pamiętaj jednak, że na efekty probiotykoterapii wpływają także inne czynniki, a w tym dieta. Co jeść, aby utrzymać równowagę mikrobiomu?

Dieta a kontrola poziomu LPS w organizmie

Dbanie o równowagę mikrobioty zaczyna się od diety, która stanowi fundament zdrowia. Ta, w której dominują tłuszcze, może sprzyjać zwiększonemu stężeniu LPS w osoczu. Ogranicz również wysokoprzetworzoną żywność, aby zmniejszyć ryzyko dysbiozii jelitowej i zwiększenia przepuszczalności jelit.

A co powinieneś włączyć do codziennego jadłospisu?

Składniki	W jakich produktach je znajdziesz?
Błonnik – wspiera perystaltykę jelit oraz ogranicza ryzyko przedostania się LPS do krwiobiegu	warzywa (brokuły, marchew), owoce (jabłka, gruszki, maliny), pełnoziarniste produkty zbożowe (owsianka, kasza gryczana), strączki (soczewica, ciecierzyca), nasiona (siemię lniane, chia)
Probiotyki – dostarczają korzystnych bakterii, które wspierają równowagę mikrobioty jelitowej i wzmacniają barierę jelitową	fermentowane produkty mleczne (kefir, jogurt naturalny), kiszonki (kapusta kiszona, ogórki kiszone)
Prebiotyki – pożywka dla dobrych bakterii jelitowych, która wspiera ich wzrost i aktywność	czosnek, cebula, por, banany, szparagi, topinambur

Jeśli szukasz produktu wspierającego jelita, sprawdź Mycobiotic NS 105 g. To probiotyk, który zawiera trzy unikatowe szczepy bakterii, a jego skuteczność została potwierdzona badaniami. Sprawdzi się m.in. gdy chcesz poprawić skład ilościowy i jakościowy mikrobiomu jelitowego, przy nagłych lub przewlekłych dolegliwościach (wzdęcia, zaparcia, biegunki), w trakcie i po antybiotykoterapii oraz profilaktycznie przed i w czasie podróży.

A w przypadku dzieci polecamy Mycobiotic KIDS 63 g o podobnym działaniu, który wzbogaca skład ilościowy i jakościowy mikrobiomu jelitowego u najmłodszych. Do tego jest dostępny w wygodnej formie rozpuszczalnych saszetek.

LPS Gram-ujemnych bakterii – podsumowanie

Już wiesz, jak działa lipopolisacharyd – co to jest, jak może przedostać się do krwiobiegu i jak wspierać zdrowy stan mikrobioty jelitowej. To składnik zewnętrznej błony bakterii Gram-ujemnych, który stanowi dla ludzi zagrożenie.

Dlatego tak ważna jest zdrowa dieta i przyjmowanie błonnika, prebiotyków oraz probiotyków. Jeśli widzisz takie zmiany jak m.in. zmęczenie, wzdęcia, problemy skórne czy pogorszenie koncentracji, skonsultuj się z lekarzem. Pomoże Ci ustalić przyczynę dolegliwości i w razie potrzeby zleci dodatkowe badania. A jeśli szukasz produktów, które pomogą Ci wspierać mikrobiotę, już teraz sprawdź probiotyki dostępne w ofercie Nature Science!