Oś jelita-mózg – jak probiotyki wpływają na nasz nastrój i redukcję stresu?

30 / 01 / 2026 8 min czytania
Ostatnia aktualizacja: 28 / 01 / 2026

Oś jelita-mózg to dla wielu osób enigmatyczny termin. W rzeczywistości odnosi się do związku między układem pokarmowym (w szczególności jelitami) oraz mózgiem. Zaburzenia osi jelita-mózg mogą mieć wpływ m.in. na choroby neurodegeneracyjne czy nerwowe i psychiczne. Jak probiotyki wpływają na nastrój? Wyjaśniamy!

Oś jelita-mózg – co musisz wiedzieć:

Oś jelita-mózg to dwukierunkowy szlak komunikacyjny łączący ośrodkowy układ nerwowy z jelitowym układem nerwowym (ENS), umożliwiający stałą wymianę sygnałów między mózgiem a układem pokarmowym.
Główną funkcją tej osi jest regulacja nastroju, reakcji na stres oraz procesów trawiennych, co odbywa się poprzez nerw błędny, hormony (np. kortyzol) oraz neuroprzekaźniki, takie jak serotonina i GABA.
Kluczowe procesy zachodzą w jelitach, gdzie rezyduje mikrobiota jelitowa odpowiedzialna za produkcję nawet 95% ustrojowej serotoniny, nazywanej „hormonem szczęścia”.
Najskuteczniejszym sposobem dbania o oś jelita-mózg jest wspieranie mikrobiomu poprzez dietę bogatą w błonnik i kiszonki, regularny sen oraz celowaną suplementację psychobiotykami (np. szczepy Bifidobacterium i Lactobacillus).

Spis treści

Oś jelita-mózg – fascynujące połączenie między brzuchem a głową

Być może kiedyś słyszałeś zdanie, że jelita to drugi mózg. Choć te słowa brzmią dość patetycznie, nie są rzucane na wiatr. To właśnie one mają własną rozbudowaną sieć neuronów – jelitowy układ nerwowy (ENS), który steruje m.in. perystaltyką i reakcjami przewodu pokarmowego.

Oś jelita-mózg oznacza komunikację, która działa między mózgiem i jelitami na trzy sposoby:

poprzez neurony – m.in. nerw błędny oraz jelitowy układ nerwowy (ENS),
poprzez sygnały hormonalne (np. kortyzol) oraz neuroprzekaźniki (np. serotonina), które wpływają na reakcję stresową i nastrój,
poprzez modulację cytokin (wpływ na stan zapalny i pracę układu odpornościowego).

Nie można pominąć tu również roli mikrobioty. Za co ona odpowiada? Sprawdź!

Jelita – drugi mózg. Dlaczego mikrobiota steruje emocjami?

Dla wielu osób może to być zaskoczeniem, ale coraz więcej badań sugeruje, że skład i aktywność mikrobioty jelitowej (zbiór mikroorganizmów, które zasiedlają przewód pokarmowy – bakterie, archeony, eukarionty, a także wirusy) mogą być powiązane z zaburzeniami nastroju, stanami lękowymi i depresją.

W jednym z dużych badań populacyjnych zaobserwowano, że bakterie produkujące maślan, takie jak Faecalibacterium i Coprococcus, wiązały się z wyższymi wskaźnikami jakości życia. Z kolei Dialister oraz Coprococcus występowały rzadziej u osób z depresją.

Co więcej, mikrobiota może wpływać na układ nerwowy, bo niektóre bakterie w jelitach wytwarzają lub regulują substancje, które oddziałują na mózg. Należą do nich m.in. neuroprzekaźniki i ich prekursory, takie jak serotonina, związane z nastrojem, emocjami i reakcją na stres.

Jak działa oś jelitowo-mózgowa w praktyce?

Już wiesz, że jelita mają rozbudowany układ nerwowy (ENS). Kontroluje on m.in.:

ruchy jelit,
reagowanie na bodźce z przewodu pokarmowego,
wydzielanie soków trawiennych i enzymów, żółci, śluzu jelitowego, hormonów i peptydów jelitowych,
odporność układu pokarmowego.

Sygnały z jelit mogą docierać do mózgu poprzez wymienione już trzy sposoby, a mikrobiota może uczestniczyć w komunikacji poprzez wydzielanie cząsteczek sygnałowych, a w tym:

neuroprzekaźników oraz ich prekursorów,
krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych.

Kolejnym sposobem jest kontakt z komórkami jelit, które pośredniczą w przekazywaniu informacji do mózgu. Pamiętaj również, że mikrobiota i mózg wzajemnie na siebie oddziałują. Z tego względu właśnie ten drugi może modulować mikrobiotę, ponieważ wpływa na funkcjonowanie jelit, a to zmienia środowisko w przewodzie pokarmowym.

Jelita a mózg – mechanizmy wpływające na produkcję serotoniny

Serotonina bywa nazywana „hormonem szczęścia”, choć w rzeczywistości jest przede wszystkim neuroprzekaźnikiem, który wpływa m.in. na nastrój, sen i libido. Co ciekawe, około 90–95% serotoniny powstaje w komórkach jelita. Jakie mechanizmy za tym stoją?

Wśród bakterii, które mogą uczestniczyć w wytwarzaniu bioaktywnej serotoniny, wymienia się m.in. Limosilactobacillus mucosae i Ligilactobacillus ruminis. Warto podkreślić, że synteza serotoniny zachodzi dwuetapowo – najpierw tryptofan jest przekształcany w komórkach w 5-hydroksytryptofan (5-HTP), czyli prekursor serotoniny. Następnie 5-HTP może zostać przekształcony w serotoninę – i właśnie na tym drugim etapie do pracy włączają się wspomniane już bakterie.

Serotonina z jelit nie przechodzi do mózgu, ale może wpływać na niego pośrednio, bo jelita – nasz drugi mózg – wysyłają sygnały nerwowe (m.in. przez nerw błędny). Mikrobiota wpływa też na metabolizm tryptofanu, czyli na to, czy organizm wykorzysta go do syntezy serotoniny. To może mieć natomiast spore znaczenie dla samopoczucia.

Oś jelito-mózg w stresie – jak lęk wpływa na trawienie?

Stres również potrafi mocno oddziaływać na układ pokarmowy właśnie poprzez relację jelita a mózg. Jak to się dzieje? Gdy towarzyszy Ci przewlekły stres, podwzgórze wydziela CRH, a to pobudza przysadkę do wydzielania ACTH (kortykotropiny). Ten sygnał uruchamia kolejne etapy reakcji stresowej, które prowadzą do zwiększonej produkcji hormonów – przede wszystkim kortyzolu. W tym samym czasie wzrasta też wydzielanie noradrenaliny.

Działanie tych dwóch hormonów, które utrzymuje się przed dłuższy czas może osłabiać barierę jelitową. Jednocześnie kortyzol negatywnie wpływa na mikrobiom jelit, sprzyjając dysbiozie – zmniejszeniu liczby korzystnych bakterii i wzrostowi bakterii tych potencjalnie patogennych. W efekcie do wnętrza organizmu łatwiej przenikają drobnoustroje i toksyny, co może inicjować stan zapalny. Początkowo jest on lokalny, ale z czasem może stać się ogólnoustrojowy.

Probiotyki na stres i poprawę humoru – jakie szczepy wybrać?

Ciekawą grupą probiotyków są psychobiotyki, czyli żywe bakterie neuroaktywne, które poprzez oś mikrobiota–jelito–mózg mogą wspierać nastrój, sen i odporność na stres. Trwają również badania nad ich potencjalnym wsparciem terapii u pacjentów z chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak np. choroba Parkinsona czy Alzheimer.

Wśród szczepów, które w badaniach ludzi lub zwierząt wykazały wpływ na stres, lęk i samopoczucie, najczęściej wymieniane są:

Bifidobacterium longum – może łagodzić stany zapalne jelit i wspierać barierę jelitową. Szczepy 1714 czy R0175 wiązano ze zmniejszeniem poziomu kortyzolu i nasilenia lęku.
Bifidobacterium adolescentis – ma potencjał do wytwarzania kwasu gamma-aminomasłowego (GABA).
Lactobacillus rhamnosus – wybrane szczepy wiązano ze zmianami w układzie GABA i zmniejszeniem zachowań lękowych.
Lactobacillus plantarum – niektóre szczepy łączono z korzystnym wpływem na zwiększenie poziomu dopaminy i serotoniny oraz poprawą jakości snu.

Jelita to drugi mózg – jak dbać o mikrobiotę dla zdrowia psychicznego?

Pamiętaj, że fundamentem prawidłowej pracy Twoich jelit, a także ogólnego zdrowia organizmu jest dieta. Jednak nawet ona nie wystarczy, jeśli jesteś przyzwyczajony do niezdrowych nawyków. Co warto wprowadzić, aby zadbać o mikrobiotę jelitową i wspierać oś jelita-mózg?

Dodawaj kiszonki do swoich posiłków – to właśnie w nich znajdziesz żywe mikroorganizmy, które wspierają różnorodność mikrobiomu.
Zadbaj o błonnik – to pożywienie dobrych bakterii, które zasiedlają jelita.
Nie zapomnij o ruchu – to on poprawia krążenie i perystaltykę jelit. Najlepiej wprowadź w codzienne życie aktywność, którą lubisz, np. pływanie. To pozwoli Ci utrzymać ją na dłużej.
Unikaj cukru – to pożywka niekorzystnych bakterii i drożdży, co może wpływać na stan zapalny w organizmie.
Ogranicz alkohol – zabija on również dobre bakterie.
Dbaj o regularny sen – bakterie działają w rytmie dobowym, dlatego zapewnij swoim jelitom możliwość regeneracji.

A jeśli chcesz dodatkowo wesprzeć swój mikrobiom oraz równowagę psychiczną, dobrym wyborem może być pakiet Bifidobiotic NS Stress Less (6 x 35 g). Zawiera on suplementy diety o skuteczności potwierdzonej badaniami, które mają dwa unikatowe szczepy bakterii.

Są polecane szczególnie tym osobom, które zmagają się z przewlekłym stresem, SIBO, przeszły antybiotykoterapię czy chcą zmienić ilościowy i jakościowy skład mikrobiomu jelitowego. Dodatkowo są dostępne w wygodnej formie saszetek do rozpuszczania w wodzie.

Oś jelita-mózg – podsumowanie

Oś jelitowo-mózgowa może fascynować nie tylko naukowców. To, co dzieje się w jelitach ma wpływ na Twój nastrój, energię, odporność, a także koncentrację. Dlatego tak ważne jest wspieranie mikrobiomu poprzez zdrową dietę i codzienne nawyki – długi i regenerujący sen, aktywność fizyczną, a także ograniczanie stresujących sytuacji.

A jeśli szukasz dodatkowego wsparcia mikrobiomu jelitowego, zapoznaj się z produktami dostępnymi w ofercie Nature Science. Znajdziesz tu zarówno propozycje dla dorosłych, jak i dla dzieci. Zatroszcz się o zdrowie swojej rodziny już teraz!