Przerost bakterii Cutibacterium acnes (Propionibacterium acnes) jako kluczowy czynnik trądziku – czy modulacja mikrobiomu to przyszłość terapii?

Trądzik to jedna z najczęstszych chorób dermatologicznych na świecie, której patogeneza przez lata była upraszczana do obecności bakterii. Współczesne badania pokazują jednak wyraźnie, że problem jest znacznie bardziej złożony i dotyczy przede wszystkim zaburzenia równowagi biologicznej skóry, czyli mikrobiomu skóry. W artykule dowiesz się, czym jest dysbioza mikrobiomu skóry, dlaczego dochodzi do przerostu Cutibacterium acnes oraz czy probiotyki i modulacja mikrobiomu skóry mogą być przyszłością leczenia trądziku.

Trądzik – to musisz wiedzieć:

• • Trądzik nie wynika z obecności bakterii, lecz z zaburzenia mikrobiomu skóry 
  • Cutibacterium acnes jest naturalnym składnikiem skóry – problemem jest jej przerost i dominacja szczepów prozapalnych 
  • Kluczową rolę odgrywa dysbioza mikrobiomu skóry, czyli utrata równowagi między mikroorganizmami 
  • Klasyczne leczenie często działa objawowo i nie przywraca równowagi biologicznej 
• Przyszłość terapii to modulacja mikrobiomu skóry i wspieranie naturalnych mechanizmów ochronnych

Trądzik jako zaburzenie równowagi mikrobiomu skóry

W zdrowej skórze mikroorganizmy tworzą złożony i dynamiczny ekosystem. Mikrobiom skóry obejmuje bakterie, grzyby i wirusy, które pozostają w stanie równowagi i pełnią funkcje ochronne.

W przypadku trądziku dochodzi do zaburzenia tej równowagi. Niektóre mikroorganizmy zaczynają dominować, a inne – odpowiedzialne za stabilizację środowiska – ulegają redukcji.

Co istotne, badania pokazują, że liczba bakterii nie zawsze różni się znacząco między skórą zdrową a trądzikową. Kluczowa jest natomiast różnorodność i skład mikrobiologiczny, a szczególnie proporcje poszczególnych szczepów. To oznacza, że trądzik nie jest klasyczną infekcją, lecz zaburzeniem ekologicznym skóry.

Cutibacterium acnes – naturalny mieszkaniec skóry

Cutibacterium acnes jest jedną z najliczniej występujących bakterii na ludzkiej skórze, szczególnie w obszarach bogatych w gruczoły łojowe.

W warunkach fizjologicznych pełni ważne funkcje:

• uczestniczy w metabolizmie lipidów skóry 
• wspiera utrzymanie odpowiedniego pH 
• konkuruje z innymi potencjalnie patogennymi mikroorganizmami 

Co ciekawe, bakteria ta odgrywa również rolę w utrzymaniu homeostazy skóry, a jej obecność nie jest równoznaczna z chorobą. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy dochodzi do zaburzenia równowagi pomiędzy jej szczepami.

Znaczenie szczepów – dlaczego nie każda bakteria jest „zła”?

Jednym z najważniejszych odkryć ostatnich lat jest fakt, że różne szczepy Cutibacterium acnes wykazują odmienne właściwości biologiczne.

Niektóre z nich:

• są neutralne lub nawet korzystne 
• wspierają równowagę mikrobiomu 

Inne natomiast:

• wykazują silny potencjał prozapalny 
• częściej występują u osób z trądzikiem 

W badaniach wykazano, że w skórze trądzikowej dochodzi do spadku różnorodności szczepów i dominacji tych najbardziej agresywnych. 

To właśnie ta zmiana jakościowa, a nie ilościowa, jest jednym z kluczowych mechanizmów rozwoju choroby.

Dlaczego dochodzi do przerostu Cutibacterium acnes?

Rozwój trądziku jest wynikiem współdziałania kilku czynników środowiskowych i biologicznych. Najważniejsze z nich to:

• nadprodukcja sebum – zwiększona aktywność gruczołów łojowych dostarcza bakterii idealnego źródła energii.
• zaburzenia rogowacenia – nieprawidłowe złuszczanie prowadzi do zatykania ujścia mieszka włosowego.
• środowisko beztlenowe – zamknięty mieszek włosowy sprzyja namnażaniu bakterii beztlenowych, takich jak Cutibacterium acnes.
• zaburzenia mikrobiomu skóry – zmniejszenie różnorodności mikroorganizmów i utrata równowagi sprzyjają dominacji bakterii prozapalnych. 

To połączenie czynników prowadzi do powstania warunków sprzyjających przerostowi Cutibacterium acnes.

Mechanizmy zapalne i rozwój zmian trądzikowych

Gdy dochodzi do nadmiernego namnażania bakterii, uruchamiane są złożone mechanizmy zapalne, które stanowią kluczowy etap rozwoju trądziku. W zamkniętym środowisku mieszka włosowego Cutibacterium acnes intensywnie metabolizuje składniki sebum, co prowadzi do powstawania wolnych kwasów tłuszczowych o działaniu drażniącym.

Dodatkowo bakteria aktywuje receptory układu odpornościowego skóry (m.in. TLR2), co inicjuje produkcję cytokin prozapalnych i nasila odpowiedź immunologiczną. W efekcie dochodzi do rozwoju stanu zapalnego skóry, który objawia się powstawaniem grudek, krost i zmian zapalnych.

Co więcej, Cutibacterium acnes może tworzyć biofilm, który chroni ją przed działaniem czynników zewnętrznych i utrudnia leczenie, sprzyjając utrzymywaniu się przewlekłych zmian trądzikowych.

Ograniczenia klasycznego leczenia trądziku

Tradycyjne metody leczenia trądziku, szczególnie antybiotyki skupiają się na redukcji bakterii.

Jednak badania pokazują, że:

• wpływają one negatywnie na mikrobiom skóry 
• mogą prowadzić do zaburzenia równowagi mikrobiologicznej 
• zwiększają ryzyko antybiotykooporności 

Dodatkowo, nawet krótkotrwała terapia może powodować długotrwałe zmiany w składzie mikrobiomu. To tłumaczy, dlaczego u wielu pacjentów dochodzi do nawrotów po zakończeniu leczenia.

Modulacja mikrobiomu skóry – nowe podejście terapeutyczne

W odpowiedzi na ograniczenia klasycznego leczenia pojawia się koncepcja modulacji mikrobiomu skóry, która stanowi istotną zmianę w podejściu do terapii trądziku. Zamiast skupiać się wyłącznie na eliminacji bakterii, celem staje się odbudowa i utrzymanie równowagi biologicznej skóry. Oznacza to dążenie do:

• przywrócenia równowagi mikrobiologicznej
• zwiększenia różnorodności mikrobiomu skóry
• ograniczenia dominacji szczepów prozapalnych Cutibacterium acnes

Takie podejście uwzględnia fakt, że zdrowa skóra funkcjonuje jako złożony ekosystem, w którym różne mikroorganizmy pełnią komplementarne role, od ochrony przed patogenami po regulację odpowiedzi immunologicznej.

Co istotne, coraz więcej danych wskazuje, że skuteczność wielu terapii przeciwtrądzikowych może wynikać nie tylko z ich działania przeciwbakteryjnego, ale również z wpływu na strukturę mikrobiomu skóry, poprzez zmianę jego składu, aktywności metabolicznej oraz interakcji z układem odpornościowym.

Probiotyki jako element terapii trądziku

Probiotyki stanowią jeden z obiecujących kierunków w leczeniu trądziku, szczególnie w kontekście rosnącego znaczenia mikrobiomu skóry. Ich działanie wykracza poza efekt przeciwbakteryjny i obejmuje wielopoziomową modulację środowiska skórnego.

Mechanizmy działania probiotyków obejmują przede wszystkim:

• modulację mikrobiomu skóry, poprzez wspieranie korzystnych mikroorganizmów 
• ograniczenie wzrostu bakterii patogennych, w tym Cutibacterium acnes 
• wpływ na odpowiedź immunologiczną i zmniejszenie nadreaktywności skóry 
• redukcję stanu zapalnego skóry 

Coraz więcej uwagi poświęca się także osi jelito–skóra, która wskazuje, że mikrobiom jelitowy może wpływać na stan skóry poprzez mechanizmy immunologiczne i metaboliczne. W praktyce oznacza to, że probiotyki mogą działać zarówno miejscowo, jak i ogólnoustrojowo, wspierając równowagę organizmu na różnych poziomach.

Takie podejście jest szczególnie istotne w przypadku przewlekłych i nawracających postaci trądziku, gdzie klasyczne leczenie często nie przynosi trwałych efektów. 

Lactobacillus plantarum i przyszłość terapii

Szczególne zainteresowanie w kontekście probiotyków w leczeniu trądziku budzi Lactobacillus plantarum, który wykazuje szerokie spektrum działania wobec mikroorganizmów związanych z zaburzeniami mikrobiomu skóry.

Badania wskazują, że Lactobacillus plantarum:

• hamuje wzrost Cutibacterium acnes 
• produkuje substancje o działaniu przeciwdrobnoustrojowym (np. bakteriocyny) 
• konkuruje o przestrzeń i składniki odżywcze 
• wpływa na pH środowiska skóry, utrudniając rozwój patogenów 
• może ograniczać tworzenie biofilmu 

Szczególnie interesujące są wyniki badań dla konkretnego szczepu Lactobacillus plantarum AMT4, który wykazuje bardzo silne działanie hamujące wobec bakterii potencjalnie chorobotwórczych. W warunkach laboratoryjnych obserwuje się istotne ograniczenie wzrostu m.in. Cutibacterium acnes, ale także innych drobnoustrojów związanych ze stanem zapalnym skóry.

Warto podkreślić, że Lactobacillus plantarum AMT4 znajduje się w preparacie Mycobiotic Intima NS, co wskazuje na jego potencjał w kontekście wspierania mikrobioty i ograniczania dysbiozy.

Podejście to wpisuje się w nowy paradygmat leczenia, w którym celem nie jest eliminacja bakterii, lecz kontrola ich aktywności i odbudowa równowagi.

Podsumowanie

Cutibacterium acnes nie jest patogenem samym w sobie, lecz naturalnym elementem mikrobiomu skóry. Kluczowym czynnikiem w rozwoju trądziku jest nie jej obecność, lecz przerost i zaburzenie równowagi mikrobiologicznej.

Współczesne podejście terapeutyczne koncentruje się na modulacji mikrobiomu skóry, a nie jego eliminacji. W tym kontekście probiotyki, w tym Lactobacillus plantarum, stanowią jeden z najbardziej obiecujących kierunków rozwoju terapii.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

CZY CUTIBACTERIUM ACNES POWODUJE TRĄDZIK?
Nie sama obecność, lecz jej nadmierny wzrost i zaburzenie mikrobiomu skóry prowadzą do rozwoju zmian trądzikowych.

DLACZEGO ANTYBIOTYKI NIE ZAWSZE DZIAŁAJĄ NA TRĄDZIK?
Ponieważ nie przywracają równowagi mikrobiomu skóry i mogą prowadzić do nawrotów oraz antybiotykooporności.

CZY PROBIOTYKI POMAGAJĄ NA TRĄDZIK?
Probiotyki mogą wspierać leczenie, ograniczając stan zapalny i regulując mikrobiom skóry oraz wspierając oś jelito-skóra.

CZY MODULACJA MIKROBIOMU TO PRZYSZŁOŚĆ LECZENIA TRĄDZIKU?
Tak, ponieważ skupia się na przyczynie problemu, czyli przywracaniu równowagi biologicznej skóry.

Bibliografia 

1. Właściwości szczepów PAN. Materiały wewnętrzne Nature Science (dostęp na życzenie, skontaktuj się z nami).
2. Chilicka K, Dzieńdziora-Urbińska I, Szyguła R, Asanova B, Nowicka D. Microbiome and Probiotics in Acne Vulgaris-A Narrative Review. Life (Basel). 2022 Mar 15;12(3):422. doi: 10.3390/life12030422. PMID: 35330173; PMCID: PMC8953587.
3. Dessinioti C, Katsambas A. The Microbiome and Acne: Perspectives for Treatment. Dermatol Ther (Heidelb). 2024 Jan;14(1):31-44. doi: 10.1007/s13555-023-01079-8. Epub 2024 Jan 6. PMID: 38183614; PMCID: PMC10828138.
4. Niedźwiedzka A, Micallef MP, Biazzo M, Podrini C. The Role of the Skin Microbiome in Acne: Challenges and Future Therapeutic Opportunities. Int J Mol Sci. 2024 Oct 24;25(21):11422. doi: 10.3390/ijms252111422. PMID: 39518974; PMCID: PMC11546345.
5. Podwojniak A, Tan IJ, Sauer J, Neubauer Z, Rothenberg H, Ghani H, Parikh AK, Cohen B. Acne and the cutaneous microbiome: A systematic review of mechanisms and implications for treatments. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2025 Apr;39(4):793-805. doi: 10.1111/jdv.20332. Epub 2024 Sep 13. PMID: 39269130; PMCID: PMC11934012.
6. Rozas M, Hart de Ruijter A, Fabrega MJ, Zorgani A, Guell M, Paetzold B, Brillet F. From Dysbiosis to Healthy Skin: Major Contributions of Cutibacterium acnes to Skin Homeostasis. Microorganisms. 2021 Mar 18;9(3):628. doi: 10.3390/microorganisms9030628. PMID: 33803499; PMCID: PMC8003110.